Het simpele eerst

Onderwijsvernieuwing

 

Een belangrijk deel van onderwijsvernieuwing is de focus op de mens. De leerling, de docent, de leidinggevende. Waar de nadruk nu vooral nog ligt op het systeem, aantal hoofdstukken uit het boek dat af moet in het schooljaar, de toetsen, verlegt de aandacht zich terecht naar: om wie gaat het? Wat is in deze tijd goed en belangrijk om te leren? Termen als verbinding vallen zeer regelmatig. Het ene na het andere blog ziet het licht. Zelf doe ik daar ook hard aan mee. Vergezichten worden beschreven, het ene nog mooier dan het andere. Theorieën zien het levenslicht en worden al dan niet omarmd. De mensen die dit het best kunnen verwoorden worden vaak geciteerd.  De sociale media staan vol met prachtige citaten en trotse voorbeelden van kleine en grote successen.
 

Werkelijkheid
 

En dan de werkelijkheid. Een veranderende werkelijkheid, zeker. Er beweegt veel, meer dan het jaren gedaan heeft, zeker. Er zijn steeds meer enthousiaste mensen en mooie verhalen. Prachtig.
Maar.

Soms is het te makkelijk om als vernieuwer voor een volle zaal te spreken over hoe het allemaal zou moeten. Zo was ik nog niet zo lang geleden getuige van een gesprek tussen een HBO bestuurder en een spreker. De bestuurder, iemand die echt hard bezig is met de ontwikkeling van zijn instelling, een actieve vernieuwer, sprak de spreker er op aan dat hij de aanwezigen in de zaal verweet dat ze het niet goed deden. Dat hij in zijn verhaal volstrekt achterwege had gelaten rekening te houden met het feit dat de mensen die nu dag in dag uit voor de klas staan zelf vooral te maken hebben, en gehad hebben met het bestaande systeem.

Een spreker die ik met veel plezier hoorde spreken, geestig, eloquent, hoe het allemaal zou moeten veranderen in het onderwijs, bleek zelf iemand die in een gesprek in kleine setting zeer slecht luisterde en zich niet voelbaar wist te verbinden.
Iemand anders, veel bescheidener als spreker in het openbaar, misschien wel te bescheiden, toonde zich aandachtig en oprecht belangstellend en had een doordachte bijdrage in een gesprek.

In een zaal waar ik een keynote hield, zaten zeer veel leraren. Jonge mensen vaak nog, die het iedere dag in werkelijkheid moeten en willen waarmaken, maar die het iedere dag ook weer op moeten brengen, die persoonlijke aandacht, de flexibiliteit, de inventiviteit. Zij die belangstelling hebben voor onderwijsvernieuwing en dat onderwerp zo goed mogelijk volgen, worden tegelijkertijd iedere dag geconfronteerd met een volle klas met kinderen, en soms meerdere klassen na elkaar. Ze hebben te maken met het systeem zoals dat nu is, waar ze wellicht ook wel echt iets in willen veranderen, maar daarin als eenling of als kleine groep slechts een klein radertje zijn.

Naar aanleiding daarvan bedacht ik dat het goed is te blijven stilstaan, als onderwijsvernieuwer, bij het feit dat ik wel van alles kan vinden, en hoe nodig het ook is, dat het onderwijs zich drastisch gaat instellen op een snel veranderende wereld, maar dat in de meeste gevallen anderen het moeten gaan uitvoeren. Dat wat ik zo belangrijk vind. Weinigen van degenen die het voorfront van de onderwijsvernieuwing aanvoeren, staan werkelijk in een volle baan voor de klas. Wissel eens van perspectief. Verdiep je werkelijk in het standpunt en de realiteit van de ander.
 

Congruent

 

Ja, het is goed als we blijven praten over onderwijsvernieuwing. Het is hard nodig, en vooral ook dat er iets mee gebeurt. Maar wat soms, of vaak, nog wel ontbreekt is congruentie, met name in gedrag, met het uitgedragen beeld. De mens centraal, de creativiteit, het scheppende vermogen van mensen centraal, verbinding die belangrijk is, natuurlijk.  Maar wat betekent ‘de mens centraal’ in het dagelijkse (school-)leven nu werkelijk?
Als je terugkijkt in de tijd van je eigen schoolleven zie je, afhankelijk van je leeftijd, mensen die ook lang voor de huidige onderwijsvernieuwing, de mens centraal stelden. We kunnen allemaal voorbeelden noemen van docenten of anderen in de school, die door hun benadering leerlingen echt iets meegaven. Die een relatie wisten op te bouwen. Met wie je verbinding voelde.

Ik vind dat we moeten opletten dat we in onze noodzakelijke en terechte drang naar vernieuwing het oog voor het tempo van verschillende mensen niet uit het oog moeten verliezen. Ook hier geldt dat directeuren en leraren, net als leerlingen, dingen in hun eigen tempo mogen doen, hun eigen talenten mogen ontwikkelen. De grootste fout die we kunnen maken is de mensen die het dagelijks in het onderwijs vorm moeten geven uitsluitend af te schilderen als mensen die niet begrijpen dat ze bezig zijn met een achterhaald concept.
 

Uitnodiging tot relatie

 

Er moet veel meer gebeuren dan alleen het credo De mens centraal waarmaken in de huidige diepgaande verandering. Het gaat bijvoorbeeld ook over het doorbreken van het jaarklassensysteem, het zelf maken van curriculum, het gepersonaliseerd leren, het anticiperen op robotica en 3d printing, het inruimen van een veel grotere plaats voor filosofie en andere manieren om met kritisch denken bezig te zijn. Vul maar aan.

Maar eerst en vooral is daar, in welke school dan ook, en ver daarbuiten, de relatie tussen mensen onderling. En ook de reflectie op het eigen (al dan niet) congruente handelen. Nog altijd kom ik meerdere malen per week in groepen, waar vertrouwelijk over persoonlijke  vragen wordt nagedacht en algemene kwesties worden besproken,  waar met enige regelmaat iemand tegen een collega zegt: Waarom heb je me dat niet eerder gezegd? Waarom hebben we niet meer aandacht voor elkaar? Waarom doen we zo moeilijk?
En zo lang we niet leren om de open en aandachtig te zijn naar elkaar, volstrekt eerlijk en respectvol zijn, elkaar de ruimte geven voor een eigen bijdrage en daar vragen over te stellen, te begrijpen dat de dagelijkse werkelijkheid een andere is dan op papier, zo lang zal de onderwijsvernieuwing niet werkelijk plaatsvinden, wat we verder ook schrijven en zeggen en dromen en hopen. Want om de vernieuwing vorm te geven is het nodig dat we eerlijk en open met elkaar van gedachten kunnen wisselen, dat de politieke cultuur, nu nog tot in de krochten van het onderwijs (ook de vernieuwing!) aanwezig, volstrekt verdwijnt uit de wandelgangen. Als de een ten koste van de ander iets wil opeisen of doordrijven, dan zijn we terug bij af. Dan is de verbinding verbroken.

De uitnodiging is om de komende tijd met elkaar eerst eens als speerpunt te nemen: De mens centraal, met nadruk op de verbinding met die andere mens.  Hoe ga ik in mijn dagelijkse leven om met anderen? Hoe geef ik vorm aan de De mens centraal? Wie is die ander? Kan ik daar eerst eens naar luisteren? Welke ideeën heeft die ander? Wat zijn z’n drijfveren? Wat hoopt hij, droomt zij? En daar eens op door te vragen zonder direct de eigen inbreng en ideeën naast te zetten? Kan ik hem op de juiste manier laten weten wat ik van zijn ideeën vindt? Kan ik mijn ego opzij zetten en werkelijk met z’n allen iets ontwikkelen? Dat verbindt. Dat geeft de term verbinding  vorm. Zonder oprechte verbinding is er geen onderwijsvernieuwing mogelijk, meen ik. Dus eerst de verbinding maken en die kunnen koesteren en onderhouden. Simpel toch?

Het simpele eerst. Dan de rest.


 

 

 

Count of comments: 0
Posted on 19 Oct 2015 by SandraV

Name: Remember me
E-mail: (optional)
Smile:smile wink wassat tongue laughing sad angry crying 
Powered by CuteNews