Oud worden als kunst

Misschien

Misschien is het, omdat ik zelf wat ouder word. Misschien is het, omdat een goede vriend, weliswaar een stuk ouder dan ik zelf, onlangs overleed en een memorabele afscheidsdienst kreeg. Onvoorstelbaar dat daar het dode lichaam van de vriend, een oud-rector, lag, en je in alles zijn stem terug hoorde. Iemand die zoveel betekend had voor zoveel leerlingen en docenten. En uiteraard voor zijn vrouw en zonen, die alle drie spraken en al even eloquent waren als hun vader was.

Misschien is het omdat in de verkiezingsstrijd in een aantal gevallen over ouderen wordt gesproken alsof ze onmondig en eenvormig zijn. Misschien is het, omdat ik de afgelopen weken een paar zeer inspirerende ouderen op televisie zag en hoorde. Zoals Paul Verhoeven, die momenteel de ene prijs na de andere verdient met zijn film Elle. Of zoals sir Richard Attenborough, die met zijn werkelijk schitterende natuurfilms ook op zijn zeer eerbiedwaardige, hoge leeftijd zeer succesvol is. Hoe dan ook, vandaag gaat het hier over ouder worden.

In hun boek De kunst van het ouder wordende grote filosofen over ouderdom, gaan Joep Dohmen en Jan Baars in op de vraag wat ouder worden eigenlijk betekent. Is het de laatste reis naar de dood of een intens en diep ervaren afsluiting van het leven? Is het een kwestie van vooral proberen jong te blijven of heeft de ouderdom zijn eigen onvervreemdbare kwaliteiten? In hun boek laten zij een aantal filosofen aan het woord die zich bezig houden met dit thema.

De tijd en hoe die voorbij gaat

Waar is de tijd gebleven dat ik op mijn step de weg naar oma aflegde? Oma die 500 meter bij ons vandaan woonde en bij wie het altijd gezellig was? Ik hoef mijn ogen niet te sluiten om haar te zien. Haar stem herinner ik mij niet meer, ze overleed 50 jaar geleden. Haar veilige, warme huis herinner ik me des te meer. En mijn andere oma, die in de oorlog door de linies fietste om wat te eten te zoeken, die meneer pastoor durfde tegenspreken en uiteindelijk als zeer sterke, bijna honderd jarige, weggleed naar een andere wereld. Ook haar huis zie ik nog duidelijk voor me, haar Singer trapnaaimachine in de hoek van de kamer, waar ze met haar vaardige handen de mooiste kleren uit toverde.

En ineens ben ik bijna tien jaar geleden zelf oma geworden. De jaren zijn voorbij gegaan. Het leven heeft lessen met zich meegebracht. Op de drempel van oud worden roept de bespiegeling.

Oud zijn

In het genoemde boek, een forse uitgave van 480 bladzijden, worden allerlei zaken rondom ouder worden en de dood besproken vanuit diverse invalshoeken, bekeken vanuit de verschillende filosofische stromingen. Een feest om te lezen en erover na te denken. Een van de fragmenten die ervaar ik als inspirerend is het onderstaande. Ik hoop zo te kunnen zijn als ik tachtig ben. Het gaat over Goethe, iemand die je kunt scharen onder de stroming van romantici:

Ouder worden is dan ook een feest voor de tachtigjarige Johann Wolfgang. Eindelijk is hij vrij geworden van alle dwalingen uit zijn jeugd. Eindelijk is hij bevrijd van de lasten en de verplichtingen die het arbeidzame leven hem oplegde. Eindelijk kan hij zich in alle rust afvragen: wat zal ik morgen nou eens ondernemen? Hij kan zichzelf naarmate hij ouder wordt nog steeds op allerlei manieren uitdrukken. Intussen is Goethe bepaald niet blind voor de gebreken van de oude dag. Maar voor hem betekent ouder worden een nieuwe fase met eigen mogelijkheden, waarin je tijd kunt maken voor je vrienden en kunt genieten van investeringen die je tijdens je leven gedaan hebt en die je, al ben je tachtig, nog steeds kunt doen.

Maar ook duiken we al lezend in onderwerpen als het verschil in ouder worden tussen mannen en vrouwen en het verschil in bejegening van oudere mannen en vrouwen. Het onderscheid tussen ouderen en jongeren, erg mooi beschreven tussen Aristoteles. Het boek is erg leerzaam en onderhoudend en zet aan tot nadenken.

Ooit

De afscheidsdienst voor onze overleden vriend bracht me nog iets meer dan filosoferen en terugkijken op zijn leven, meer dan het nadenken over ouder worden. Of het met mijn eigen leeftijd te maken heeft weet ik niet, maar het overlijden en het afscheid van onze vriend bracht mij veel meer nog dan het overlijden van mijn eigen vader en moeder, respectievelijk 22 en 16 jaar geleden, bij het voelbare inzicht, de verpletterende waarheid van het feit dat het werkelijk ooit komt, ook voor mij. Ooit zal een dergelijk ritueel er ook voor mij zijn. Ooit blijft dit lichaam levenloos ergens liggen, ooit gebeurt dat echt. Het gekke is, dat we allemaal ergens menen dat dat moment nog ver weg is. Maar we weten het niet.

Goed om over na te denken dat dit werkelijk en onherroepelijk zo is. En wat je op dat moment wel en niet gedaan of niet gedaan wilt hebben in je leven. Zo is er het bekende lijstje van mensen die in de laatste ogenblikken van hun leven gevraagd werd wat ze hadden willen doen en niet gedaan hadden: Meer de dingen doen die je zelf wilt, in plaats het anderen naar de zin maken, meer tijd besteden aan dierbaren, moed hebben je gevoelens te uiten, vrienden niet uit het oog verliezen, het jezelf naar de zin maken.

Meer mensen voor mij hebben al eens geopperd dat het een goed idee zou zijn deze dingen bespreekbaar te maken in het onderwijs. Levenskunst. Zodat je weet hoe je kunt leven en niet met spijt hoeft terug te kijken als je oud bent. Ik ben het daarmee eens.

Voorlopig vind ik het advies in de opdracht die Joep Dohmen voor in het boek schreef voor me een echte inspiratie:

Maak van je ouder worden een kunstwerk.

Mooie uitdaging, die ik met genoegen aanga.

 

 Dohmen.J & Baars.J (2010). De kunst van het ouder worden. De grote filosofen over ouderdom. Amsterdam: Ambo/Anthos

 ibid. PP26-27. 


 

 

Count of comments: 0
Posted on 22 Feb 2017 by SandraV

Name: Remember me
E-mail: (optional)
Smile:smile wink wassat tongue laughing sad angry crying 
Powered by CuteNews